خشونت مفهومی‌ گسترده دارد که به سختی می‌توان آنرا صرفاً در یک بعد تعریف کرد. در مورد انسان محدود شدن قدرت به معنی‌ محدود شدن میل ، اراده و آزادی اوست. تقریبا تمامی موجودات زنده در برابر وارد آمدن یک نیروی خارجی‌ (انگیزه‌های بیرونی) بر حوزه قدرت آنها نوعی واکنش خشونت آمیز و یا تهاجمی از خود نشان میدهند که آنرا می‌توان به نوعی مقاومت برای از بین بردن اثر آن نیروی خارجی‌ تعریف کرد. بنابرین خشونت میتواند از دو جهت صورت گیرد، از یک سو به صورت یک کنش یعنی‌ نیرویی جهت محدود کردن اراده و آزادی و از سوی‌ دیگر به صورت یک واکنش یعنی‌ نیرویی برای ایجاد و بازگردندن آن آزادی و میل به هدف در اراده میل. خشونتی که در این مطلب از آن صحبت میشود از نوع دوم می‌باشد، که گاه خود را در قالب خشونت منفعل و پنهان مابین افرادی که با اهداف مشابه در مقابل حاکمیتی با قدرت مطلقه معترض میباشند، نشان میدهد.

چالش‌های سیاسی، اجتماعی در اجتماعات غیر دمکرات به ستیز و کینه توزیهای آسیب زا می‌‌انجامد که خود چرخه دیگری از سرخوردگی خشم و کنش و واکنش پرخاشگرانه را آغاز می‌کند.

رقابتهای سیاسی در جوامع در حال رشد و پر تنش، معمولا از چهارچوب‌های دمکرات برخوردار نیست. فراورده این رقابتها گاه به سرخوردگی و ناکامی میانجامد. معمول قلمداد شدن این گونه الگوهای رفتاری در این گونه جوامع رشد نیافته، خشونت راآنچنان با پيشي جستن به هم همبسته مي نمايانند كه «خشونت» از بنيان ها و زيرساخت هاي ضروري «رقابت»هاي سياسي -اجتماعي و حتي اقتصادي، فرهنگي و هنري مي شود. اين خشونت و پرخاشگري پايدار (گاه پنهان و گاه نمايان) واكنش مردمان حكومت شونده اين جوامع را در سه گروه قرارداد:

- آنان انگيزه سرنگون ساختن سرچشمه هاي سرخوردگي و ناكامي و چيرگي هميشگي بر آنها پديد مي آورد.

- چنانچه در اين كار كامياب و پيروز نشوند، به پرخاشگري مهارگسيخته از سوي آنان مي انجامد که در بیشتر مواقع تبعات این خشونت از سوی فرد، گریبان سایر افرادی که در این مبارزات شرکت دارند را نیز می گیرد.

- چنانچه توانايي و فرصت ابراز اين كردار را نيز نيابند، دچار افسردگي، تسليم، ياس و رضا (يعني «درماندگي آموخته شده») مي شوند.

بسیار ساده پندارانه است که اعمال خشونت را (چه گفتاری و چه رفتاری ) همواره قابل رویت فرض کنیم. خشونت منفعل و با پنهان را تنها با میزان حس نامطلوبی که بر روی فردی که خشونت بر او اعمال شده است می توان سنجید.

این خشونت منفعل را از دیدگاه فروید هم می توان ریشه یابی کرد. زیگموند فروید بنیانگذار علم روانکاوی ، ایده ی مکانیزم دفاعی را در سال ۱۸۹۹ مطرح ساخت. مکانیزم های دفاعی شیوه های غیر ارادی هستند که در ضمیر ناخود آگاه ما شکل می گیرد تا از طریق تحریف و یا انکار واقعیت فرد را در مقابل اضطراب و هیجانات منفی همانند خشم مصون می دارد. این مکانیزم ها قدرت سازگاری دارند و باعث تطبیق بهتر فرد با عوامل می شود، یکی از موثر ترین مکانیسم های دفاعی، جابجایی خشم ( دیسپلسمنت ) نام دارد که انتقال احساس روانی از یک شخص و یا شی که مبدا آن بوده به شخص و یا شی دیگری که معمولا خطر و تهدید کمتری نسبت به منبع اصلی آن احساس دارد. فروید جابجا سازی را رضایتبخش ترین شیوه برای اداره تکانه های پرخاشگر می داند. انگیزه هایی که از راه معینی ارضا نمی گردد به کمک مکانیسم جابجا سازی خشم به مجرای ساده رانده می شود. خشمی که نمی تواند به خاستگاه ناکامی ابراز شود به سوی یک هدف قابل دسترس و کم خطر تر هدایت می شود.

استفاده از مکانیزم های دفاعی در برابر خشم و گاه سرخوردگی را نیز می توان در برخی فعالین سیاسی و مدنی مشاهده کرد. این مبحث مخصوصا در مبارزات طولانی مدت و فرسایشی موضوعیت پیدا می کند. به این صورت که مبارزین سیاسی و مدنی در مبارزه های خود اگر به پیروزی های ملموس و قابل اندازه گیری در کوتاه مدت دست پیدا نکنند، می توانند در معرض سرخوردگی قرار گیرند. خطر بزرگتر آن در مرحله ای ایست که این سرخوردگی در بلند مدت می تواند عاملی برای پیدایش خشم در فرد شود. اگر نتوان این خشم را به سوی منشا اصلی نشانه بگیرد، بر اساس همان مکانیسم جابجایی آن را به سوی اطرافیان خود منتقل می کند.این انتقال می تواند در قالب یک نظر و یک گو و گفت دوستانه آغاز شود اما به یک مناظره ی مخرب ختم شود. به این نکته باید توجه داشت که هدف خود آگاه فرد طرح انتقادات دوستانه است اما بر اساس همان مکانیسم جایجایی خشم و به صورت نا خود آگاه این انتقادات حاملی خواهند بود برای جابجایی خشم از سوی یک منبع قوی به سوی فردی که هیچ نقشی در پروسه ی شکل گیری آن خشم نداشته است.

هدف نگارنده پر رنگ گردن اهمیت ویژه ی مراقبت از سلامت روحی و روانی کنشگران سیاسی مدنی است که عدم توجه به آن در دراز مدت سبب بروز ناهنجاری های می شود که سبب آسیب به خود مبارزه می شود. مبحث خشونت ابعاد متفاوتی را پوشش می دهد که شناخت آن می تواند گامی کوچک به سوی آفت زدایی اصل خشونت گرایی مسیر مبارزه شود. کنش گران مدنی با شناخت بهتر احساسات و انگیزه های خود میتوانند راه های سازنده تری برای مهار کردن عواطف منفی خویش یافته و با تمرین درون بینی میتوانند مناطرات و دیالوگهای پرحاصلی داشته باشند که همین در دراز مدت مسیر ما را به سمت جامعه ای دموکرات و مدنی تسریع می نماید.

با چشمان روشن تو پیوند می خورد

و تو نمی شنوی

گرمای تفاهمی ناممکن

خلوت همه فصل های مرا

به آتش می کشد

و من همرنگ گیسوانم می شوم

و در آن لحظه فراموشی

دردی از جنس خاک

در رویای هم آغوشی من پرسه میزند

و زیر نگاه مرده من

جان میگیرد.

وهم اندوهی پر آغاز

در انتهای صدایم می تپد

و تو نمی شنوی

از میان لبهای تبدارم

همهمه ای بی وساطت میتراود

و من در چنگال بی منتظر ناگفته ها

خراش می خورم.

آه

دره ای است

به ژرفای عمق چشمانم

میان زیبایی ام و من

و تو مرا

هرگز نمی بینی.

به خواب رفتم

که همه زمزمه شبِ بی‌ درد

مرداب روشن اتاقم را

فریاد شد.

با کدامین عطش نارس

بر لبهای تجسم شادی

بوسه‌ زدم

که در حیرانی کابوسش

کمرنگ تر شدم.

با تردیدی کال

که به تازگی رسیده بود

به یقینی شفاف

چنگ زدم.

نمیدانم کجا بود

که برای آخرین نخستین بار

تلخ

تلخ

بر بضأ عت نا چیزم گریستم

و از پس پردهای سرد

پنجره را

بر طنین‌های آفتابی صدایت گشودم

که نگاهم

از سوزش نوایت

بارانی شد؟

نمی‌ دانم شنیدن کدامین نام

مرا

به حصار دردهایم پیوند می‌‌زد

و کدامین

تعلق تاریکی‌

هم آغوش رهایم شد.

اه

در قعر تهیِ شعف ام

من دیگر هیچ نمی‌‌دانم،

هیچ

و عاشقانه های تو را

بر صلیب می کشم

و زخمهای جسم تبدارم

بوی بهار می گیرد.

از تو می گویم

و از لبانم

طعم گس خون می تراود

که تو همانا

باغبان آفرینه

مقدس واژه های منی.

نطفه فریاد مرا

پر شتاب کشف می کنی

و در سکوت ترانه های من

بر صدای من

عاشق و مجنون

و عاشقتر می شوی.

مرا از نهان گریزان رهایم

به من منحوس بازمی گردانی

ومی دانی

من خواهم مرد

و می دانی

که دگر بار و باز هم

نفس های من

از خیال تو

باردار خواهند شد.

و صدایم درد میگیرد

میگریزم

ز هر چه در تو نهان است

و هر آنچه در تو نهان نیست

ودگر بار به تو می رسم

پر عطش.

در میان بازوان تو خاک میشوم

هم رنگ آن شب

که در انتهای خود

گورستان من آرمیده بود.

و من آرام آرام

از بوییدن قلبم تهی میشوم.

و عاشقانه هایم

ارزان میشوند و

مستی چشمانم

زیبایی بیهوده را به تصویر میکشد

و من

غریزه ام را گم میکنم.

و باز هم

شاعره محبوب تو میشوم.

در کویر داغ رویای تو فرو رفته بود

و حادثه خواب

قرین با لفظی بی‌ تلفظ

بیداریم را سرشار میکرد

از همهمه ظلمت.

ساقهِ سادهِ باورهای مرا

وزش  تلخ ریا

خم میکرد.

و درختان حقیر باغم را

بر تندباد

عاشق

وهمِ عریانِ سراسر زیبا

دریچه چشمانم را

خالی‌ بود.

و من باز هم

بی‌گاه می‌اندیشم

بیهوده…بیهوده

سراپا معتاد این فرسودگی

و ترنّم بی‌ هنجار سکوتم.

در پس پنجره پر دردم

جریان بی‌ سرانجامی

جاری گشت.

اوج  پر شوقِ لحظهِ من

در بن بست حصر  زمان

آاه هر دم فرود می آید.

و من اینجا تنهام…..

و فضای وسوسه پرمهر

پر ز مهری خالی‌.

و بدین گونه سرگردانی من

باز هم شکل می‌گیرد

شکل قالب دستان ترا.

این در بسته ها

بی‌ بنیادی شاد مرا

می‌ گریند.

بویِ این کهنه تعفن

هم چنین ذهن مرا پر کرده.

خسته ام….

خستگی‌ِ تکراری

آمیخته در تکرّر

روز و شب و هر روزم.